ArtikelHet doel van God 2: N.T. Wright

Veel christenen in het Westen hebben volgens N.T. Wright een fundamenteel misverstand over het uiteindelijke doel van hun geloof.
In plaats van het christendom te zien als het verhaal van God die de hele kosmos vernieuwt — hemel en aarde verenigd — zijn zij geleerd om redding vooral te beschouwen als een privé-ontsnappingsplan: de ziel die naar de hemel vertrekt wanneer het lichaam sterft.
Het resultaat, aldus de 77-jarige nieuwtestamenticus, Paulinisch theoloog en anglicaans bisschop, is niet alleen een scheefgetrokken visie op het hiernamaals, maar ook een vertekend begrip van alles, van eindtijdprofetieën tot geestelijke strijd.

“Het probleem is dat de meeste westerse christenen vandaag denken dat het enige doel van het christendom is dat onze zielen naar de hemel gaan wanneer we sterven, terwijl het Nieuwe Testament zich richt op God die bij ons komt wonen,” vertelde Wright aan The Christian Post in een interview over zijn nieuwste boek The Vision of Ephesians: The Task of the Church and the Glory of God.
“De richting is verkeerd, het resultaat is verkeerd en ook de tussenstappen zijn verkeerd.”

Volgens Wright heeft deze verkeerde focus generaties gelovigen beïnvloed in hoe zij de Schrift hebben gelezen en verkeerd begrepen. In de antieke wereld waarin het christendom ontstond, was het idee dat de ziel na de dood naar de hemel zweeft al wijdverbreid, zei hij.
“Dat waren de mensen die wij nu de midden-platonisten noemen, zoals Philo van Alexandrië of Plutarchus, een hellenistische joodse filosoof. … Zij spreken er vrolijk over dat hun zielen naar de hemel gaan. De vroege christenen doen dat eigenlijk niet,” aldus Wright.
In plaats daarvan verkondigt het Nieuwe Testament iets radicaal anders: niet de menselijke opstijging naar de hemel, maar de goddelijke komst naar de aarde.

De voormalige bisschop van Durham wees op de slothoofdstukken van Openbaring, waar staat dat "Gods woonplaats onder de mensen is, Hij zal bij hen wonen" en op Efeziërs 1:10, waar Paulus zegt dat Gods eeuwige doel is “alles wat in de hemel en op de aarde is onder één hoofd bijeen te brengen in de Messias”.
“Maar je zou denken dat Gods plan vanaf het begin was om ons in staat te stellen de aarde te verlaten en naar een plaats te gaan die hemel heet,” zei Wright. “Dat is simpelweg niet waar Efeziërs — of de rest van het Nieuwe Testament — over gaat.”

Het misverstand reikt zelfs tot in Bijbelvertalingen, benadrukte hij. Het Griekse woord psyche (ψυχή) vaak vertaald als “ziel”, is geworteld in het Hebreeuwse nefesh, dat niet verwijst naar een onsterfelijke, lichaamloze essentie, maar naar de hele levende persoon.
“Een nefesh is iemands hele zelf; een betere vertaling is ‘persoon’,” legde Wright uit. Teksten die een platonische lezing hebben gevoed, zoals Jezus’ woorden tegen de misdadiger aan het kruis — “Vandaag zult u met Mij in het paradijs zijn” — worden vaak te simplistisch opgevat.
“Jezus komt over een paar dagen terug … want Hij zal uit de dood worden opgewekt,” zei Wright. “Er zijn veel teksten die routinematig verkeerd gelezen worden.”

Wat er volgens hem is gebeurd, is dat een “westerse visie” het bijbelse christendom heeft bedekt met Griekse filosofie.
“Je kunt het platonisme op verschillende manieren uitwerken, maar dat is in wezen wat er al honderden jaren gebeurt,” zei hij.

Volgens Wright heeft de aanname dat de essentiële religieuze vraag is: “Hoe komt mijn ziel in de hemel?” het christelijk onderwijs heeft beheerst, zelfs sinds de Reformatie. Die vraag werd door de reformatoren anders beantwoord dan door de middeleeuwse kerk, maar zelden bij de wortel aangepakt.

In zijn boek betoogt Wright dat Efeziërs die vraag zelf ter discussie stelt. Paulus’ openingsgebed in Efeziërs 1:3-14 is, zo zegt hij, doordrenkt van joodse scheppings- en exodusbeelden en culmineert in de verklaring dat Gods doel altijd is geweest om hemel en aarde onder Christus te verenigen.(1)
“Efeziërs 1:10 geeft je dat gevoel: dit is waar het allemaal naartoe gaat. Dit was vanaf het begin het doel,” zei Wright. “En de rest van het boek werkt dat verder uit.”

Die theologische heroriëntatie heeft directe gevolgen voor wat veel westerse christenen de “eindtijd” noemen — een term die Wright “erg Amerikaans” noemt.
Hij traceerde de populariteit ervan terug naar het dispensationalisme, een theologie die de opname, profetische tijdschema’s en verwachtingen van een apocalyptische climax bij Armageddon heeft gepopulariseerd.
“De hele dispensationalistische beweging … heeft het idee voortgebracht van een specifieke periode die we de ‘eindtijd’ noemen,” zei hij, eraan toevoegend dat het Nieuwe Testament volgens hem geen steun biedt voor dit kader. Hoewel het onder bijbelwetenschappers afneemt, blijft het op populair niveau bloeien.

“Ik en anderen hebben geschreven … en laten zien dat het Nieuwe Testament niets valideert of ondersteunt dat lijkt op deze combinatie van opname, Armageddon, enzovoort. Het zijn mislezingen.”

Psychologisch gezien is de aantrekkingskracht begrijpelijk, zei Wright. “Het geeft mensen het gevoel dat, ook al is de wereld totaal krankzinnig, wij toch een soort voorkennis hebben. We weten dat er een geheime waarheid is die aan het licht zal komen,” zei hij. “We houden van complottheorieën … het gefluister: ‘Ik weet iets wat jij niet weet.’”
Er is ook de aantrekkingskracht van drama, zei hij, waarbij hij populaire eindtijdfictie zoals de Left Behind-serie en de boeken van Frank Peretti vergeleek met een christelijke versie van Harry Potter, waardoor gelovigen zich kunnen inbeelden dat ze deel uitmaken van een heroïsch kosmisch verhaal.
Nog zorgwekkender wordt het, voegde hij toe, wanneer deze theologie verstrikt raakt met echte politiek en oorlogsvoering. Wright herinnerde zich de jaren na 11 september, toen sommige christelijke groepen conflicten in het Midden-Oosten apocalyptisch duidden en militair ingrijpen zagen als het versnellen van profetische vervulling.
“De rest van ons, vanuit de rest van de wereld, kijkt ernaar en denkt: alsjeblieft, ik hoop dat jullie het op een rijtje krijgen,” zei hij, “want de wereld is te gevaarlijk om het machtigste land op aarde hierdoor te laten leiden.”

In zijn boek keert Wright terug naar wat hij ziet als de centrale boodschap van het Nieuwe Testament: in Jezus’ dood, opstanding en hemelvaart heeft God de beloofde nieuwe schepping al in gang gezet.
“God heeft gedaan wat Hij beloofd heeft, en Hij doet het nu, tot het moment dat Jezus werkelijk terugkeert,” zei hij, verwijzend naar 1 Korintiërs 15, waar Christus regeert totdat alle vijanden zijn onderworpen.

Efeziërs plaatst de rol van de Kerk binnen die voortdurende vernieuwing. “De Kerk is geroepen om … het kleine werkende model van de nieuwe schepping te zijn,” zei Wright — een door de Geest bezielde gemeenschap die Gods toekomst nu al belichaamt.
Dit perspectief bepaalt ook hoe Wright “geestelijke strijd” uitlegt, een ander begrip dat volgens hem ernstig is vervormd in het populaire christendom.

Efeziërs 6 roept gelovigen op de “wapenrusting van God” aan te trekken, maar Wright plaatst dit naast Efeziërs 1 en 2, waar staat dat gelovigen al “gezeten zijn in de hemelse gewesten in Christus”.
“De hemelse gewesten zijn waar de strijd nu plaatsvindt,” legde hij uit. “God heeft de strijd gewonnen in Jezus.” De wapenrusting is bijna volledig defensief, “behalve het zwaard van de Geest”.
Het echte gevaar is niet alleen demonische machten, maar het verkeerd identificeren van vijanden, benadrukte Wright.
“Paulus zegt, net als Jezus Zelf, dat onze strijd niet is tegen vlees en bloed.”
Mensen kunnen het kwaad “belichamen”, erkende hij, maar hele groepen of naties demoniseren is zelf onderdeel van het probleem.
“Als je denkt dat je deze strijd kunt voeren door bepaalde mensen, groepen of etnische groepen te bestrijden, dan wordt dat zelf deel van het demonische probleem, in plaats van de christelijke oplossing.”

Wright waarschuwde tegen beide uitersten: theologisch scepticisme dat geestelijk kwaad ontkent aan de ene kant én de neiging om “achter elke struik een demon te zien”, aan de andere kant.
“Zoals C.S. Lewis zei in The Screwtape Letters: ‘Er zijn twee gelijke en tegengestelde fouten…’,” citeerde hij. Aan de ene kant heb je mensen die zeggen dat het allemaal middeleeuwse onzin is. Aan de andere kant heb je mensen die achter elke struik demonen zien,' zei hij.
Tijdens zijn tijd als bisschop van Durham hield Wright toezicht op een discrete bevrijdingsbediening voor echte gevallen van geestelijke ontregeling.
“Ze baden met mensen en deden wat je voorzichtig exorcisme kunt noemen,” zei hij. “Het is vies, rommelig en naar … en je voelt vooral diepe medelijden met mensen die erin verstrikt zijn geraakt.”
Toch leidt het dramatiseren van elke tegenslag als demonisch tot verwarring en geestelijke onverantwoordelijkheid. Hij herinnerde zich hoe hij de bestorming van het Amerikaanse Capitool op 6 januari 2021 zag.
“De camera’s zoomden in op een vrouw die in een hoek zat te bidden en zei: ‘engelen komen, engelen komen.’ Ik dacht: je leeft in een Left Behind-roman,” zei hij. "Het was overduidelijk dat [zij] ernstig misleid was."
“Een van de ergste demonische misleidingen is het idee dat alles wat je niet bevalt demonisch is.”

Voor Wright bestaat de christelijke reactie uit trouwe volharding: het bidden van het Onze Vader, de wekelijkse deelname aan het avondmaal.
“Dat zijn de dingen die we dag na dag, week na week moeten doen, om te voorkomen dat we worden meegezogen in valse visies van de strijd,” zei hij.
In het hart van Efeziërs staat, benadrukte hij, een gemeenschappelijke visie die veel kerken nog niet volledig omarmen.

“Allen die in Jezus geloven, horen bij dezelfde familie en aan dezelfde tafel,” zei hij, verwijzend naar Efeziërs 2, waar Gods bedoeling wordt getoond om Joden en heidenen te verenigen.
“Wanneer Jood en heiden… samenkomen in Christus, is dat het teken van de nieuwe schepping.” De Kerk wordt zo “de nieuwe tempel waarin God door de Geest woont”.
Moderne gemeenten accepteren etnische en culturele scheiding echter vaak als normaal. “Nu hebben we zwarte kerken, witte kerken, Chinese kerken, enzovoort, en we denken dat dat niet uitmaakt,” zei Wright. “Paulus zou geschokt zijn.”
Die visie heeft niets te maken met politieke agenda’s, benadrukte hij. “Let goed op mijn woorden: ik ben een van de minst ‘woke’ mensen die je kunt ontmoeten,” zei hij. De vroege Kerk was volgens Wright de eerste werkelijk multinationale en multi-etnische familie in de geschiedenis — het zichtbare bewijs dat Jezus, en niet de “overheden en machten”, Heer is.

“Onze taak nu,” besloot Wright, “is zó te geloven in de God van het evangelie dat we kerken laten groeien die dit idee belichamen: het kleine werkende model van de nieuwe schepping.”

voetnoot:
1 3Gezegend zij de God en Vader van onze Heer Jezus Christus, die ons in de hemelsferen, in onze eenheid met Christus, met talrijke geestelijke zegeningen heeft gezegend. 4In Christus immers heeft God, voordat de wereld gegrondvest werd, ons uitgekozen om heilig en zuiver voor Hem te staan, en vol liefde 5heeft Hij ons naar zijn wil en verlangen voorbestemd om door Jezus Christus zijn kinderen te worden, 6tot eer van de grootheid van Gods genade, ons geschonken in zijn geliefde Zoon. 7In Hem zijn wij door zijn bloed verlost en zijn onze zonden vergeven, dankzij de rijke genade 8die God ons in overvloed heeft geschonken. Hij heeft ons in al zijn wijsheid en inzicht 9-10dit geheim onthuld: zijn besluit om alles in de hemel en op aarde onder één hoofd, Christus, bijeen te brengen, omdat het Hem behaagde de voltooiing van de tijd te verwezenlijken met Christus.
11In Hem heeft God, die alles naar zijn wil en besluit tot stand brengt, ons de bestemming toebedeeld, in overeenstemming met zijn voornemen, 12dat wij, die reeds onze hoop op Christus gevestigd hebben, zouden bestaan tot eer van Gods grootheid. 13In Hem bent ook u, toen u de boodschap van de waarheid hoorde, het evangelie van uw redding – in Hem bent u, toen u tot geloof kwam, gemerkt met het stempel van de heilige Geest, die ons beloofd is 14als voorschot op onze erfenis, opdat allen die Hij zich heeft verworven verlost zullen worden, tot eer van Gods grootheid.