ArtikelStildernis

Stilte X Wildernis

Ingeborg te Loo
14 november 2026
stilte, Groei, zingeving
Stilte

Een ruimer, veelkleuriger en liefdevoller beeld van God met antwoorden die niet meer passen en een groeiende eenzaamheid daar eindigde ik vorige week mee. Misschien is dat wel herkenbaar: spannend, ongemakkelijk, onzeker. Trek ik toch maar weer mijn jas aan? Ga ik terug naar zoals het was? Mag dit wel? Pas ik nog wel in zo’n christelijke setting? Misschien herken je het wel: je komt in een liminale ruimte, een tussenruimte, een overgang van wat er was naar iets wat er nog niet is. Woestijn ervaring, wildernis Je kunt niet terug, de enige weg is diep de woestijn in, diep de stildernis in.

Ik schreef:

Herinneringen aan een vrije val, het gevoel dat veel om me heen weg viel, of anders was dan gedacht. Ik had een jas uitgetrokken, gekozen om meer in kwetsbaarheid en openheid te leven, en dat werd niet altijd begrepen, gewaardeerd of riep verwarring op bij mensen om me heen.

En die verwarring ontstond ook bij mezelf, dat gevoel van een vrije val waarin ik chaos, bodemloosheid en eenzaamheid ervaarde. Spannend, doodeng en broodnodig. De wildernis in, alleen, in bevrijdende stilte, met een paar mensen op de achtergrond die iets van mijn dwalen begrepen en me niet loslieten.

Misschien herkennen sommigen van jullie dit. Een periode waarin het voelt alsof je geloof niet meer werkt zoals vroeger. Waarin God stil wordt. Waarin oude antwoorden hun kracht verliezen. En waarin de enige weg niet terug is, maar verder de woestijn in.

Het nieuwe perspectief: Nicolaas van Cusa

In die periode werden oude gesprekspartners belangrijk. Mensen die eeuwen geleden vergelijkbare vragen stelden. En daar met hoofd en hart goed over nadachten. Dat werden gidsen voor mij die ik nodig had. 😉

Eén van hen was Nicolaas van Cusa: ofwel Cusanus, (1401-1464). Filosoof, theoloog, wiskundige, kardinaal, toppoliticus en mysticus tegelijk en levend in een tijd van grote transformaties. De steden komen op en daarmee de stem van burgers, de Islam staat voor de deur, de kerk is in crisis, er zijn allerhande grote technische innovaties als de boekdrukkunst, de Reformatie staat voor de deur.

Hiermee wordt het weer breder dan een persoonlijk verhaal, het wordt zo een gezamenlijk verhaal, een verhaal dat ook herkenbaar is in onze tijd van transformatie. Drie thema’s van Cusanus licht ik er uit:

Hij spreekt over het samenvallen van tegenstellingen.

Wij denken vaak in óf-óf. Dag of nacht, warm of koud, eindig of oneindig. Maar wat als de werkelijkheid groter is? Wat als tegenstellingen elkaar niet uitsluiten, maar omvat worden in iets dat groter is dan ons verstand? In God, die oneindig is, vallen deze tegenstellingen niet meer uiteen maar samen. In zowel begin als einde. Hij gebruikt zelf de begrippen:

Complicatio = samenvouwing, inwikkeling, bijeenhouden.

Explicatio = ontvouwing, uitvouwen, ontvouwen wat reeds aanwezig was.

Contractio: elk afzonderlijk schepsel participeert hierin op een begrensde, eindige wijze.

Kijk bijvoorbeeld eens naar een rozenknop. Alles zit er al in. De bloem hoeft niet iets anders te worden. Ze hoeft slechts te ontvouwen wat al aanwezig is. Misschien geldt dat ook voor ons. Het beeld van een mosterdzaadje als beeld van de wereld van God is eigenlijk hetzelfde: Het is er al en het ontvouwt zich steeds meer.

Voor Cusanus is dat een beeld van de verhouding tussen God en de schepping. God is de absolute eenheid waarin alles reeds aanwezig is. De wereld is de ontvouwing van die goddelijke volheid. De wereld bestaat slechts dankzij haar voortdurende betrokkenheid op God. De geschapen werkelijkheid ontvouwt zich vanuit haar goddelijke grond.

De ontdekking: ieder ziet anders

Dat beeld van ontvouwing heeft nog een tweede kant. Want als wij allemaal onderweg zijn in zo’n proces van ontvouwen, dan ziet niemand het volledige plaatje. Cusanus zegt nog iets belangrijks.

Niemand kijkt objectief. Wat we zien, horen, voelen of begrijpen wordt altijd beïnvloed door wie we zijn, wat we hebben meegemaakt en hoe we ons op dat moment voelen. We kijken als het ware altijd door onze eigen bril naar de wereld. Voor Cusanus betekent ‘zien’ meer dan alleen kijken met je ogen. Het gaat om waarnemen, ervaren en begrijpen met je hele mens-zijn.

En zegt hij, dat geldt ook voor hoe we naar God kijken. Iedereen ziet het ‘gelaat van God’ op een andere manier, omdat ieder mens anders is. Iemand die God vol liefde naar God kijkt, zal vooral liefde ervaren. Iemand die in een oordelende omgeving is opgegroeid, zelf snel oordeelt, ook over zichzelf, kan God juist oordelend ervaren.

Projecteren wij onze eigen gedachten en gevoelens op God? Kan het ‘gelaat van God’ alleen ervaren worden op een manier die vooral iets zegt over de mens zelf? Of kan ik alleen maar oordeel ervaren omdat dit openheid voor liefde overheerst?

Godsbeelden en mensbeelden

Wat ontdekken we hierin over ons godsbeeld, over ons mensbeeld? Zien we God als de straffende, strenge God die de mens uit Eden verbannen heeft? Is dat ons beeld waar de Bijbel mee begint? Of starten we in Genesis 1 waarin we een liefdevolle God zien, die de wereld en alles wat leeft heeft geschapen en elke keer opnieuw herhaalde dat het goed was. Die de mens naar zijn beeld geschapen heeft.

In de loop van ons leven wordt ons beeld van God vaak gelaagder. Misschien herken je bij jezelf dat jouw beeld van God is veranderd in de loop van de jaren. Neem de tijd om hier bij stil te staan. Hoe zou je die beweging beschrijven? Hoe is deze beweging ontstaan? Wat doet dit met jouw beeld van God? En met het beeld van mensen?

Het gelaat van God kunnen we alleen vanuit ons eigen gezichtspunt kennen, iets anders kennen we domweg niet. Daarmee bestaat het gevaar God te klein en te beperkt te zien. Daarom is het gesprek met anderen, binnen gemeenten, maar ook met mensen met andere overtuigingen, met andere invalshoeken, uit andere culturen zo waardevol. Alleen door hen kunnen we een ander en ruimer perspectief op God krijgen en mogen we die perspectieven in alle volheid en gebrokenheid naast elkaar laten staan. Efeziërs 3:18 en 19 zegt het zo: Dan zult u met alle heiligen in staat zijn de lengte en de breedte, de hoogte en de diepte te begrijpen, ja de liefde van Christus te kennen die alle kennis te boven gaat, opdat u geheel vervuld zult raken van de volheid van God.

Weten van niet-weten kan ons zo helpen om met de worsteling van niet-weten en alle verschillende perspectieven om te gaan. En zo juist de onbegrensde werkelijkheid van God te ontdekken.

Contactgegevens

Raadhuishof 3
2902 HZ Capelle aan den IJssel

mail naar info@in-netwerk.nl

©️2024 IN Verwondering • Privacyverklaring